บทความเขียนและตรวจสอบโดย
นพ. ศุภณัฐ บุรินทร์กุล (หมอเอิร์ท)
พญ. ฐานิสา กิจจรัส (หมอแนน)
เมื่อผู้หญิงเข้าสู่ช่วงอายุ 40+ ปี หลายคนเริ่มประสบปัญหากับความเปลี่ยนแปลงของรอบเดือนที่ไม่เหมือนเดิม เช่น ประจำเดือนที่เคยมาตรงเวลากลับคลาดเคลื่อน มาบ่อยขึ้น มาน้อยลง หรือบางเดือนก็ขาดหายไปเลย สิ่งนี้มักสร้างความกังวลใจว่าเรากำลังก้าวเข้าสู่ “วัยทอง” แล้วหรือเปล่า?
แต่ในความเป็นจริง ประจำเดือนที่ผิดปกติในวัยนี้อาจไม่ได้เกิดจากวัยทองเสมอไปค่ะ เพราะอาจมีสาเหตุมาจากความเครียดสะสม ฮอร์โมนที่แปรปรวน หรือแม้กระทั่งโรคทางนรีเวชหลายโรคที่ซ่อนอยู่ อาการของภาวะฮอร์โมนรวนและวัยทองนั้นมีความคล้ายคลึงกันมากจนยากที่จะแยกด้วยตัวเอง หากประเมินจากอาการเพียงอย่างเดียวอาจทำให้เราเข้าใจคลาดเคลื่อนและดูแลตัวเองผิดวิธีได้ ดังนั้น การตรวจฮอร์โมนวัยทอง จึงเป็นตัวช่วยทางการแพทย์ที่ช่วยในการวินิจฉัยสาเหตุได้อย่างเหมาะสม เพื่อให้คุณผู้หญิงสามารถวางแผนดูแลสุขภาพได้อย่างถูกต้องและมั่นใจที่สุดค่ะ
ก่อนจะไปเจาะลึกเรื่องวัยทอง สาวๆ ควรทราบก่อนนะคะ ว่าภาวะประจำเดือนผิดปกตินั้น สามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ ไม่ใช่อายุที่มากขึ้นเพียงอย่างเดียว โดยลักษณะความผิดปกติที่ส่งสัญญาณเตือนให้เราต้องรีบดูแลตัวเอง มีดังนี้ค่ะ
ทั้งปัญหาฮอร์โมนที่ไม่สมดุล และความผิดปกติของมดลูกหรือรังไข่ ล้วนเป็นสาเหตุสำคัญที่ไม่ควรละเลย หากมีอาการเหล่านี้ ควรได้รับการตรวจประเมินจากสูตินรีแพทย์เพื่อหาต้นตอที่แท้จริงนะคะ
หลายคนมักสับสนระหว่างภาวะฮอร์โมนรวน กับวัยทอง เพราะทั้งสองภาวะนี้ทำให้ประจำเดือนมาไม่ปกติได้เหมือนกัน มาดูกันค่ะว่าสองภาวะนี้มีความแตกต่างกันอย่างไร
มักเกิดจากปัจจัยกระตุ้นภายนอกและการใช้ชีวิตประจำวันที่ส่งผลกระทบต่อระบบการทำงานของต่อมไร้ท่อ สาเหตุหลัก ๆ มักมาจาก
ผู้ที่มีภาวะนี้ประจำเดือนมักมา ๆ หาย ๆ แต่หากรับการรักษาอย่างถูกวิธี จะสามารถปรับสมดุลและกลับมาเป็นปกติได้ค่ะ
คือภาวะที่รังไข่หยุดทำงานตามธรรมชาติ จึงไม่มีการสร้างฮอร์โมนเพศหญิงอย่างเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน อาการแสดงคือ ไม่มีประจำเดือนติดต่อกันครบ 12 เดือน แต่ก่อนที่จะขาดประจำเดือนแบบถาวร ในช่วง “เข้าใกล้วัยทอง (Peri-menopause)” ฮอร์โมนจะเกิดการแกว่งตัว แบบไม่สม่ำเสมอ ทำให้ร่างกายปรับตัวไม่ทัน จึงทำให้มีอาการร้อนวูบวาบ นอนไม่หลับ เหงื่อออกตอนกลางคืน และอารมณ์แปรปรวน ซึ่งบางอาการคล้ายกับภาวะฮอร์โมนรวน จึงเป็นเหตุให้เกิดความสับสนได้ง่าย
เนื่องจากอาการแสดงออกของทั้งสองภาวะนี้ทับซ้อนกัน การประเมินและแยกแยะจากอาการเพียงอย่างเดียวจึงอาจไม่เพียงพอค่ะ ด้วยเหตุนี้จึงแนะนำให้ตรวจเพิ่มเติม เช่น การตรวจฮอร์โมนวัยทอง เพื่อดูระดับฮอร์โมนในเลือดอย่างละเอียด หรือการทำอัลตราซาวด์มดลูกและรังไข่ เพื่อค้นหาสาเหตุที่แท้จริงได้อย่างแม่นยำยิ่งขึ้นค่ะ
หลายคนอาจคิดว่าการตรวจฮอร์โมนวัยทองมีขั้นตอนยุ่งยาก แต่จริง ๆ แล้วเป็นเพียง การเจาะเลือด เพื่อนำไปวิเคราะห์ระดับฮอร์โมนที่ดูแลระบบสืบพันธุ์และการทำงานของรังไข่โดยตรงค่ะ ซึ่งค่าฮอร์โมนหลัก ๆ ที่แพทย์ใช้ในการประเมิน ได้แก่
ผลการตรวจฮอร์โมนวัยทอง ร่วมกับการซักประวัติและตรวจร่างกาย จะช่วยให้แพทย์วิเคราะห์ได้อย่างชัดเจนว่า ร่างกายกำลังอยู่ในช่วงก่อนวัยทอง วัยทองเต็มตัว หรือเป็นแค่ภาวะฮอร์โมนแกว่งชั่วคราวค่ะ
ความเข้าใจผิดอย่างหนึ่งคือ ต้องรอให้ประจำเดือนหมดสนิทถึงจะไปตรวจได้ แต่ความจริงคือ ไม่ต้องรอให้เข้าสู่วัยทองเต็มตัวก็ไปตรวจได้ค่ะ เพราะช่วง เข้าใกล้วัยทอง(Perimenopause) ที่ฮอร์โมนเริ่มแปรปรวนรุนแรง จะเป็นช่วงหลักที่คนไข้เริ่มมีอาการรบกวนชีวิตประจำวันค่ะ ดังนั้นในช่วงนี้จึงถือเป็นจังหวะสำคัญที่คุณควรได้รับการตรวจ เพื่อเตรียมรับมือได้อย่างเหมาะสมค่ะ โดยแนะนำให้มาตรวจ เมื่อมีอาการดังนี้
คำตอบคือ ได้แน่นอนค่ะ และเป็นช่วงเวลาที่เหมาะสมด้วย ผู้หญิงหลายคนเข้าใจผิดคิดว่าถ้าประจำเดือนยังมาอยู่ แปลว่ายังไม่ใช่วัยทอง จึงไม่กล้าไปตรวจ แต่ในทางการแพทย์แล้ว ช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุดของการ ตรวจฮอร์โมนวัยทอง ก็คือช่วงที่ยังมีประจำเดือนมา นี่แหละค่ะ
ผู้หญิงหลายคนไม่กล้ามาตรวจเพราะเห็นว่ายังมีรอบเดือน แต่จริง ๆ แล้ว ฮอร์โมนเป็นตัวแรกที่เปลี่ยนแปลงก่อนเป็นหลักเดือน-ปี ก่อนรอบเดือนจะหายไปอย่างถาวรค่ะ ดังนั้นการตรวจเลือด ร่วมกับตรวจอัลตราซาวด์ประเมินมดลูกและฟองไข่ จะทำให้แพทย์เห็นประสิทธิภาพการทำงานของรังไข่ได้อย่างชัดเจน
ส่วนใหญ่สูตินรีแพทย์จะแนะนำให้มาเจาะเลือดในช่วงแรกของรอบเดือนค่ะ เพราะเป็นช่วงที่ระดับฮอร์โมนพื้นฐานของร่างกายค่อนข้างนิ่ง ทำให้ได้ผลตรวจที่แม่นยำที่สุด แต่หากเป็นกรณีที่ประจำเดือนขาดไปเกิน 1-2 เดือนแล้ว เข้าข่ายผิดปกติแล้ว สามารถเจาะเลือดได้ทุกช่วงเวลาค่ะ ไม่แนะนำให้รอรอบเดือนใหม่เพราะจะยิ่งทำให้การวินิจฉัยล่าช้าลงไปค่ะ
การรู้ตัวเร็ว ย่อมนำไปสู่การดูแลตัวเองที่ดีกว่า การตัดสินใจเข้ารับการตรวจฮอร์โมนวัยทอง ตั้งแต่ระยะเริ่มต้นที่เริ่มมีอาการผิดปกติ มีข้อดีต่อสุขภาพผู้หญิงในระยะยาวหลายด้าน ดังนี้ค่ะ
รู้ไหมคะว่า ฮอร์โมนเอสโตรเจนไม่ได้เพียงสร้างความเป็นเพศหญิงนะคะ แต่มีบทบาทสำคัญ ในการกักเก็บความแข็งแรงให้กับมวลกระดูกของผู้หญิงเราค่ะ เมื่อระดับฮอร์โมนชนิดนี้ลดฮวบลงอย่างรวดเร็วในช่วงรอยต่อของวัยทอง มวลกระดูกในร่างกายก็จะเกิดการสลายตัวเร็วกว่าปกติ และลดความแข็งแรงของเนื้อกระดูก ลงตามไปด้วย ส่งผลให้ เมื่ออายุมากขึ้น จะเกิดภาวะกระดูกบาง หรือโรคกระดูกพรุนได้แบบไม่ได้แสดงอาการค่ะ
ดังนั้น การเข้ารับการตรวจฮอร์โมนวัยทองตั้งแต่เนิ่น ๆ จะเป็นตัวช่วยบอกสถานะความพร้อมของร่างกาย ทำให้เราสามารถวางแผนเสริมสร้างมวลกระดูก ไม่ว่าจะเป็นการเสริมความแข็งแรงของกระดูก ได้แก่ รับประทานแคลเซียมร่วมกับวิตามินดี หรือแม้แต่การปรับเปลี่ยนรูปแบบการออกกำลังกายได้ทันเวลา ก่อนที่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงจะมาเยือนค่ะ
ฮอร์โมนเอสโตรเจนมีบทบาทในการช่วยปกป้องระบบการทำงานของหัวใจและหลอดเลือดของผู้หญิง โดยมีส่วนช่วยรักษาสมดุลของคอเลสเตอรอล รวมถึงคงความยืดหยุ่นของผนังหลอดเลือดเอาไว้
เมื่อใดก็ตามที่ฮอร์โมนเอสโตรเจนลดต่ำลง ความเสี่ยงในการเกิดโรคหัวใจรวมถึงภาวะไขมันในเลือดผิดปกติก็จะเพิ่มขึ้นค่ะ การรู้ระดับฮอร์โมนที่แน่ชัดจากการเจาะเลือดตรวจจะช่วยให้แพทย์สามารถกำหนดแนวทางการเฝ้าระวังสุขภาพได้อย่างรัดกุมและตรงจุดยิ่งขึ้น เช่น การนัดตรวจเช็กระดับไขมันในเลือดอย่างละเอียด การควบคุมดูแลความดันโลหิต ตลอดจนการให้คำแนะนำเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินอาหารค่ะ
สำหรับผู้หญิงบางคนที่มีอาการของวัยทองค่อนข้างรุนแรง เช่น มีอาการร้อนวูบวาบจนนอนไม่หลับ หรือเผชิญกับภาวะอารมณ์แปรปรวนหนักจนส่งผลกระทบต่อทั้งการทำงานและคุณภาพชีวิตประจำวัน แพทย์อาจต้องพิจารณาใช้ยาฮอร์โมนทดแทน (Menopausal Hormone Therapy – MHT) เข้ามาช่วยควบคุมอาการ ซึ่งกระบวนการสั่งจ่ายฮอร์โมนทดแทนนี้ จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องอาศัยข้อมูลจากการตรวจฮอร์โมนวัยทองค่ะ เพื่อให้คำนวณชนิดและปริมาณของยา ตลอดจนกำหนดแนวทางการรักษาที่เหมาะสมและมีความปลอดภัยสูงสุดสำหรับร่างกายของแต่ละบุคคล
ด้วยสังคมในปัจจุบัน ที่ทำให้หลายๆ คู่แต่งงานและวางแผนมีบุตรช้า อยู่ในช่วงปลาย 30 หรือต้น 40 ปี จึงเริ่มประสบปัญหาประจำเดือนมาแบบผิดปกติและพบปัญหารังไข่เสื่อมก่อนวัยค่ะ
การที่เราเข้ารับการตรวจฮอร์โมนวัยทอง ควบคู่ไปกับการตรวจประเมินค่า AMH จะสามารถช่วยให้เห็นถึงปริมาณสำรองของไข่ในรังไข่ ทำให้สามารถวางแผนอนาคตได้อย่างทันท่วงทีค่ะ ไม่ว่าจะเป็นการเตรียมตัวกระตุ้นไข่ การฝากไข่ หรือการเข้าสู่กระบวนการทำเด็กหลอดแก้วได้อย่างเหมาะสมกับเวลาที่มีอยู่ค่ะ
วัยทองไม่น่ากลัวอย่างที่คิดค่ะ หากท่านใดยังไม่แน่ใจ การตรวจเร็วจะช่วยให้ทราบความเสี่ยงที่แน่ชัดขึ้นค่ะ หากสาวๆ กำลังมองหาสถานที่ตรวจที่ได้มาตรฐานพร้อมการดูแลจากแพทย์เฉพาะทาง ที่ Woman Care Clinic เราออกแบบโปรแกรมการตรวจโดยคุณหมอเฉพาะทางด้านฮอร์โมน (เวชศาสตร์การเจริญพันธุ์) ที่ตรวจเลือดร่วมกับการอัลตราซาวด์ เพื่อการตรวจและแปลผลวินิจฉัยได้อย่างแม่นยำค่ะ ไม่ว่าจะเป็นภาวะแบบไหน เราพร้อมบริการให้คำปรึกษาและวางแผนการรักษาต่อเนื่อง เพื่อให้สาวๆสบายใจในทุกขั้นตอนค่ะ
*ข้อมูลและค่าบริการ อ้างอิง ณ เดือนเมษายน 2569 โปรดตรวจสอบรายละเอียดอีกครั้ง
** กรณีผู้ป่วยต่างชาติ มีค่าบริการทางการแพทย์ (Doctor fee) เพิ่มเติม 700-1,000 บาท
การตรวจฮอร์โมนวัยทองเป็นขั้นตอนที่ไม่ซับซ้อนค่ะ เป็นเพียงการเจาะเลือดเพื่อประเมินระดับฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของรังไข่ อย่างไรก็ตามการเตรียมตัวอย่างถูกต้องและเหมาะสมก่อนมาตรวจ จะช่วยให้ผลการวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการมีความแม่นยำมากขึ้น โดยมีข้อแนะนำดังนี้ค่ะ
ประจำเดือนที่ผิดปกติถือเป็นสัญญาณเตือนจากร่างกายที่ผู้หญิงทุกคนไม่ควรละเลยค่ะ แม้อาการของภาวะฮอร์โมนรวนและช่วงก่อนวัยทองจะมีความคล้ายคลึงกันจนยากที่จะแยกแยะด้วยตัวเอง แต่เราสามารถหาคำตอบที่แน่ชัดได้ด้วยการ ตรวจฮอร์โมนวัยทองร่วมกับอัลตราซาวด์ฟองไข่ ซึ่งจะช่วยประเมินการทำงานของรังไข่ได้อย่างแม่นยำ โดยไม่จำเป็นต้องรอให้ประจำเดือนหมดก็สามารถตรวจเช็กได้แล้วค่ะ
การรู้สาเหตุที่แท้จริงจะช่วยให้คุณสามารถวางแผนดูแลสุขภาพได้อย่างตรงจุด ไม่ว่าจะเป็นการปรับสมดุลฮอร์โมนชั่วคราว การรับมือกับวัยทอง หรือแม้แต่การวางแผนครอบครัวในอนาคตค่ะ
หากกำลังเผชิญกับปัญหาประจำเดือนมาผิดปกติ หรือเริ่มมีอาการที่น่าสงสัยและสร้างความกังวลใจ อย่าปล่อยทิ้งไว้จนส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตนะคะ ที่ Woman Care Clinic เรามีทีมแพทย์เฉพาะทางด้านฮอร์โมนสตรีที่พร้อมให้คำปรึกษาและดูแลคุณผู้หญิงอย่างใส่ใจในทุกขั้นตอน เพื่อให้คุณก้าวผ่านทุกการเปลี่ยนแปลงของช่วงวัยได้อย่างมั่นใจ หากต้องการสอบถามข้อมูลแพ็กเกจตรวจฮอร์โมน หรือนัดหมายแพทย์ สามารถติดต่อได้ที่ เบอร์ 096-692-5044 หรือ line : @womancareclinic (มี@) ได้เลยนะคะ